مفید کلینیک | دکتر ابیضی
جستجوی
پیشرفته
  1. خانه
  2. سلیاک یا بیماری حساسیت به گلوتن گندم

بیماری سلیاک یک اختلال مزمن گوارشی از نوع خودایمن است که به روده کوچک آسیب می‌رساند. گلوتن که پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار است نشانه‌های این بیماری را تحریک می‌کند. تماس گلوتن با سلولهای پرز روده موجب واکنش نامطلوب سیستم ایمنی می شود. واکنش التهابی ایجاد شده در نهایت موجب به تحلیل رفتن پرزهای روده و کاهش فعالیت آنزیم های روده میشود. این بیماری میتواند باعث مشکلات گوارشی بلند مدت گردد و مانع از دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن شود.

شایعترین علایم سلیاک چیست؟

هرچند این بیماری می تواند تظاهرات مختلفی داشته باشد ولی به طور کلی می توان تظاهرات آن را به دو صورت گوارشی و خارج گوارشی دسته بندی کرد. شایعترین تظاهر گوارشی شناخته شده این بیماری اسهال می باشد که می تواند متناوب و مزمن باشد. علت اصلی این تظاهر، اختلال جذب مواد غذایی در نتیجه ی حساسیت به پروتئین گلوتن است. تظاهرات گوارشی دیگر می تواند دردهای شکمی، نفخ بیش از اندازه شکم، مدفوع بد بو و یبوست و … باشد.

از جمله علایم خارج گوارشی این بیماری می توان به کم خونی های مرتبط با فقر آهن، اسید فولیک یا ویتامین B12 که در بررسی های انجام شده علت آن مشخص نشده است اشاره نمود. همچنین ممکن است برخی تظاهرات پوستی به صورت درماتیت به نفع سلیاک تفسیر شود. از جمله تظاهرات خارج گوارشی نادر سلیاک می توان به اختلالات نرولوژیک مثل اختلال تعادل مخچه ای غیر ارثی اشاره کرد. همچنین اختلال در تشکیل مینای دندان یا بعضاً اختلالات باروری ممکن است در نتیجه بیماری سلیاک باشد.

روش تشخیص:

علایم مشکلات گوارشی مانند سندروم روده تحریک پذیر IBS و عدم تحمل لاکتوز بسیار شبیه به بیماری سلیاک هستند. از این رو برای تشخیص سلیاک نمی توان صرفا بر علایم بالینی تکیه کرد. در صورتی که پزشک به سلیاک شک کند بر اساس میزان مواجهه شخص با گلوتن در دوره های اخیر و همچنین بر اساس برآورد احتمال وجود سلیاک در فرد از دو طریق آزمایش خونی و بررسی از طریق آندوسکوپی و نمونه برداری اقدام می نماید.

در طی آزمایش از طریق خون، غالبا مارکهای خونی مخصوص این بیماری تحت ارزیابی قرار می گیرند. این روش دارای نکات ریز و مهم برای بررسی است که پزشک در طی ارسال آن باید مد نظر داشته باشد.

در بیماری طول کشیده، تغییرات مخاط روده به صورت نازک شدن سطح جذبی و از بین رفتن حاشیه‌ی مسواکی روده به همراه تجمع برخی سلولهای ایمنی در لایه مخاطی رخ می دهد. تشخیص چشمی و بافت شناختی آن می تواند برای پزشک و پاتولوژیست چالش برانگیز باشد. به دلیل داشتن تظاهرات مختلف این بیماری، ظن به وجود سلیاک و اقدام به بررسی آن نیازمند مهارت و تجربه کافی در این زمینه می باشد.

مواد غذایی ممنوعه

 امروزه باور بر این است که به جز گلوتن گندم ممکن است برخی غلات دیگر هم در ایجاد سلیاک دخیل باشند. لیست مواد غذایی مهم حاوی گلوتن که باید از مصرف آنها خودداری نمود:

  • مصرف گندم، جو، جو دو سر، چاودار، تریتکاله و آرد حاصل از آن ها و کلیه محصولات تهیه شده از آن ها مانند انواع نان ها، سبوس ها و جوانه های غلات فوق، ماکارونی، شیرینی ها، کیک ها، بیسکوییت ها و …
  • ماءالشعیر و نوشیدنی های حاوی مالت
  • توجه به برچسب مواد غذایی بسیار حائز اهمیت است، بسیاری از طعم دهنده ها، رنگ دهنده های خوراکی، پایدار کننده ها و قوام دهنده ها در صنایع غذایی دارای ترکیبات حاوی گلوتن هستند:
  • انواع غذاهای آماده و کنسروها
  • غذاهای تهیه شده با آرد سوخاری
  • چیپس و سیب زمینی سرخ کرده
  • سوسیس، کالباس، هات داگ، همبرگر آماده
  • سس ها و برخی از آبنبات ها و شکلات ها

درمان سلیاک چگونه است؟

روش درمان اصلی موجود برای سلیاک شامل پرهیز از مواجهه با گلوتن گندم می باشد. گلوتن عامل به وجود آورنده التهاب در روده کوچک است و وقتی که از رژیم غذایی حذف شود روده بهبود می یابد و به حالت طبیعی بر میگردد. به همین منظور توصیه می شود فرد مبتلا به سلیاک به درستی مواد غذایی را از نظر گلوتن موجود در آن بررسی نماید. این ماده می تواند در بسیاری از فرآورده های تولید شده وجود داشته باشداز جمله بستنی، شیرینی، شکلات، ادویه‌جات و حتی داروها.

مواد غذایی مجاز در بیماری سلیاک:

  • برنج، ذرت، سویا، سیب زمینی و نان ها و محصولات تهیه شده از آرد آن ها (بدون مخلوط شدن با آرد غلات غیر مجاز)
  • – انواع حبوبات، جوانه و آرد آن ها
  • – انواع گوشت ها
  • – انواع میوه ها و سبزی ها
  • – شیر و سایر انواع لبنیات مانند ماست، پنیر، خامه و کره
  • – انواع روغن ها و قندهای ساده
  • برخی مواد غذایی غیر خوراکی مانند خمیر بازی کودکان و برخی از مواد آرایشی نیز می توانند دارای ترکیبات حاوی گلوتن باشند و از طریق تماس با دهان وارد بدن شوند.
  • از مصرف غذاهای تهیه شده در بیرون از منزل خودداری نمایید.

آیا این بیماری ارثی است؟

هرچند وجود فرد مبتلا به سلیاک در خانواده احتمال این بیماری را در بستگان درجه اول بالا می برد ولی این فاکتور، حداکثر به میزان 30% توجیه کننده سلیاک می باشد و به نظر می رسد فاکتورهای محیطی و اکتسابی در این زمینه نقش پر رنگتری دارند.

سلیاک یا بیماری حساسیت به گلوتن گندم

فهرست